Het perfecte boek?
Mijn hele leven ben ik een verwoede lezer, en zonder dat ik het ooit heb geteld, durf ik wel te stellen dat ik een paar duizend boeken heb gelezen.
En dan opeens, op een willekeurige dag, lees je een boek waarvan je denkt: dit is het beste dat ik ooit las, dit is perfect.
Het is me twee keer gebeurd.
De eerste keer is zo’n vijfentwintig jaar geleden, toen ik ‘Disgrace’ (‘In ongenade’) van J.M. Coetzee las, nog altijd de allerbeste roman die ik ken. Met mijn toenmalige geliefde woonde ik een aantal maanden in de VS, en daar las ik dat boek. Ik kan het gevoel dat het me gaf nog altijd moeiteloos terugvinden.
De tweede keer is heel recent. Ik begon zonder hooggespannen verwachtingen aan ‘Goedemorgen, monster’ van Catherine Gildiner. Mijn collega’s bij Uitgeverij Lucht hadden de vertaalrechten gekocht, zonder dat ik daarbij betrokken was. Dus ik voelde me een beetje verplicht om het boek te gaan lezen toen de vertaling uitkwam. Dit leidde, totaal onverwacht, tot een ongeëvenaarde leeservaring.
Gildiner is een zeer ervaren Canadese psychotherapeute en schrijfster. In ‘Goedemorgen, monster’ vertelt ze het verhaal van vijf zwaar beschadigde mensen die zij als therapeut probeerde te helpen. In vakjargon kun je zeggen dat het vijf gevalsbeschrijvingen zijn, case reports.
Vijf keer werd ik vol geraakt door wat ze vertelt, zonder dat ik precies kan benoemen waardoor dat gebeurde. Is het de schrijfstijl, de herkenning in het verhaal van die vijf mensen of de herkenbaar ingewikkelde rol van de therapeut in het therapeutische proces waar ze alle vijf doorheen gaan?
Bij de verhalen over de beide mannen was ik tot tranen toe geroerd, en dat is vrij uitzonderlijk voor deze lezer…
De vraag die ik mezelf stelde toen ik het boek (helaas) uit had was: wat maakt nu dat het me zo diep raakte? Dat ik geen beter boek over psychotherapie denk te kennen? Ik las het werk van grootheden (van Sigmund Freud tot Irvin Yalom) maar was nooit zo geraakt als bij het lezen van ‘Goedemorgen, monster’. Waarmee ik ook zeker niet wil beweren dat er niet al heel veel en indrukwekkend is geschreven over psychotherapie.
Hier dan toch een voorzichtige poging om te verklaren waarom ik dit boek zó goed vind.
Het eerste is de menselijke maat. Alle vijf de mensen die worden beschreven zijn extreem getraumatiseerd, veel erger dan de meesten van ons zich kunnen voorstellen. En toch zijn het gewone mensen, zoals jij en ik. Er is niets onvoorstelbaar in hun manier van door het leven bewegen, ondanks hun afgrijselijke ervaringen. Ze zijn gruwelijk beschadigd, maar toch ook krachtig en sympathiek. Als lezer kun je je er volledig mee identificeren, ook al was je eigen jeugd een stuk minder ellendig (maar aan ‘leedcompetitie’ kun je maar beter niet doen). Misschien een beetje obligaat, maar het besef dat iedereen in dit boek, slachtoffer én daders, hoe dan ook mens is en blijft raakte me echt.
Het tweede is de beroepsopvatting van de therapeut. Gildiner is vanuit mijn perspectief een zeldzame therapeut. Omdat ze de moed had jarenlange processen aan te gaan met deze zwaar getraumatiseerde mensen (welke zorgverzekeraar wil dat bij ons betalen?), en omdat ze hun verhaal ook gebruikte om er zelf van te leren. Om ook zichzelf te ontwikkelen, als therapeut en mens. De details krijgen we niet, maar ook haar eigen jeugd moet alles behalve een pretje zijn geweest…
In de verslavingszorg wordt getracht mensen te leren om nederig te zijn. Voor hulpverleners zou dat net zo zeer moeten gelden. Catherine Gildiner is opvallend nederig in haar rol als therapeut, nergens is ze te betrappen op de ‘kijk mij dat nou eens goed doen-houding’ die zoveel therapeuten (inclusief ikzelf) in meer of mindere mate etaleren als het over hun werk gaat.
In het laatste hoofdstuk, mijn favoriete, vond ik haar op een bepaald moment in het verhaal zelfs een beetje te kritisch (‘ik maakte een grote fout’) Maar wat ze daar dan vervolgens mee doet, en wat haar dat oplevert is zo prachtig en ontroerend.
Bij zo’n fenomenale therapeut wil toch iedereen wel in behandeling?
Bestellen